هاری از جمله بیماری‌های عفونی است که با وجود کشندگی بسیار بالا پس از بروز علائم، در صورت پیشگیری و اقدام به‌موقع، به‌طور کامل قابل پیشگیری است. از این رو، روز جهانی هاری فرصتی ارزشمند برای بازنگری در رفتارهای فردی و اجتماعی و تقویت مسئولیت مشترک در قبال سلامت انسان و حیوان است.

در سال‌های اخیر، نگهداری از حیوانات خانگی در جامعه ما گسترش یافته است؛ امری که در کنار ابعاد عاطفی و اجتماعی خود، نیازمند توجه جدی به مسئولیت‌پذیری، واکسیناسیون، مراقبت‌های بهداشتی و پیشگیری از بیماری‌های قابل انتقال از حیوان به انسان است. پذیرش یک حیوان خانگی، صرفاً به معنای فراهم کردن شرایط نگهداری آن نیست؛ بلکه مستلزم شناخت مخاطرات، رعایت اصول بهداشتی و توجه به سلامت سایر اعضای جامعه، به‌ویژه کودکان، نیز هست.

از سوی دیگر، حضور و تردد حیوانات در فضاهای عمومی، به‌خصوص محیط‌هایی که کودکان در آنها حضور دارند، ضرورت توجه بیشتر به آموزش عمومی و رعایت ملاحظات بهداشتی و ایمنی را دوچندان می‌کند. همچنین هرگونه نزدیک شدن، تماس یا غذا دادن به حیوانات بدون آگاهی از رفتار و وضعیت سلامت آنها، به‌ویژه در مورد حیوانات آزاد و حیات‌وحش، می‌تواند مخاطراتی به همراه داشته باشد و نیازمند فرهنگ‌سازی و آموزش صحیح است.

در این میان، معاونت‌های بهداشت دانشگاه‌های علوم پزشکی نقش مهمی در ارتقای سواد سلامت جامعه دارند و ضروری است آموزش عمومی در زمینه پیشگیری از هاری، نحوه مواجهه ایمن با حیوانات، اقدامات فوری پس از گزش یا خراش و مسیر صحیح دریافت خدمات درمانی، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. پروتکل‌ها و دستورالعمل‌های پیشگیری و درمان هاری نیز باید به زبان ساده و قابل فهم، در معرض دید عموم و به‌ویژه در مراکز ارائه‌دهنده خدمات سلامت قرار گیرد.

باید به یاد داشته باشیم که در مواجهه احتمالی با حیوان هار یا مشکوک به هاری، زمان اهمیت حیاتی دارد. شست‌وشوی فوری و کامل محل گزش یا خراش با آب و صابون و مراجعه هرچه سریع‌تر به مراکز بهداشتی و درمانی برای ارزیابی و دریافت اقدامات پیشگیری پس از مواجهه، می‌تواند از بروز بیماری جلوگیری کند.

روز جهانی هاری، یادآور این حقیقت است که پیشگیری از این بیماری تنها مسئولیت یک دستگاه یا یک گروه حرفه‌ای نیست؛ بلکه نیازمند همکاری و هم‌افزایی حوزه‌های سلامت انسان، سلامت حیوان، محیط زیست، مدیریت شهری و جامعه است؛ همان رویکردی که در چارچوب «سلامت واحد» مورد تأکید قرار گرفته است.

امید است با ارتقای آگاهی عمومی، تقویت آموزش‌های پیشگیرانه، مسئولیت‌پذیری بیشتر صاحبان حیوانات خانگی و همکاری مؤثر دستگاه‌های ذی‌ربط، شاهد کاهش مواجهه‌های پرخطر و گام‌های مؤثرتر در مسیر حذف مرگ‌های قابل پیشگیری ناشی از هاری باشیم.

روز جهانی هاری، فرصتی برای یادآوری یک پیام ساده اما حیاتی است: آگاهی، پیشگیری و اقدام به‌موقع، می‌تواند جان انسان‌ها را نجات دهد.

معاونت آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران